Documentaire Requiem

Oorlogsverhaal rond bijzonder muziekstuk

In de documentaire Requiem staat het unieke muziekstuk centraal wat de joodse componist Hans Lachman componeerde ter ere van de Limburgse pastoor en verzetsheld Henri Vullinghs.

"Ik realiseer me dan altijd, dat die dingen heel ver weg zijn, voor de meesten van jullie"

We zijn op een belangrijk kantelpunt gekomen. De laatste betrokkenen en ooggetuigen van WOII sterven langzaam uit, en daarmee ook de verhalen. Tegelijkertijd zijn de thema’s, zoals onderdrukking, zelfopoffering, de rol van het geloof en vrijheid, juist nu zo actueel. Hoe dichtbij kunnen wij echter nog tot ons verleden komen?

In deze korte documentaire staat een uniek muziekstuk centraal, wat de joodse componist Hans Lachman componeerde ter ere van de Limburgse pastoor Henri Vullinghs. Deze pastoor speelde een belangrijke rol bij de onderduik van vele Joden, waaronder de familie Lachman, tijdens de Tweede Wereldoorlog. Hij werd echter verraden en kwam om het leven in een Duits concentratiekamp. Door middel van een authentieke muziekopname, beelden van het Limburgs landschap en interviews met getuigen, experts en betrokkenen, krijgen we zo een intiem en poëtisch beeld van de bijzondere band tussen een joodse componist uit Berlijn en een Limburgse pastoor.

Requiem teruggevonden in sinasappelkistje

Een requiem is een mis die in de katholieke eredienst wordt opgedragen voor de doden. De muziek is gecomponeerd rond een vaste Latijnse tekst, die bestaat uit verschillende onderdelen. In de tekst wordt God geëerd en gevraagd zich te ontfermen over de overledenen. De muzikale invulling van het requiem staat een componist vrij, waardoor dit ruimte laat voor een geheel eigen interpretatie en expressie. Hans Lachman componeerde zijn requiem na de oorlog, waarschijnlijk in de jaren ’50 toen duidelijk werd dat pastoor Vullinghs was overleden. Het stuk is hedendaags, maar tegelijkertijd zijn er duidelijk herkenbare oude kerkmelodieën uit het gregoriaans aanwezig. Ongetwijfeld heeft pastoor Vullinghs liefde voor het gregoriaans hierin een belangrijke rol gespeeld.

Het requiem werd tijdens dodenherdenking op 4 mei 1960 eenmaal uitgezonden op de landelijke radio. Daarna verdween het stuk echter langzaam in de vergetelheid. Tijdens het opruimen van de schuur van de zoon van de componist kwam de partituur echter weer tevoorschijn, samen met andere muziekstukken bewaard in een sinaasappelkistje. Dit werd gevonden door Eleonore Pameijer van de Leo Smit stichting, die kennis verzamelt en verspreid over componisten die in de Tweede Wereldoorlog vervolgd werden. Vanwege de vereiste grote bezetting (orkest met solisten) leek een heruitvoering echter een brug te ver, tot producer Agnes van Haaften het plan vatte een concert te organiseren in Grubbenvorst. Met dit plan kwam zij bij de Beeldkazerne terecht, waarop Rick in eigen beheer een teaser produceerde die ook de aanzet gaf tot een langere documentaire.

Uniek verhaal biedt grote gelaagdheid

Het verhaal van het requiem is uniek. Het verhaal van twee mensen die buiten de kaders durfden te stappen in de hoop op een betere wereld is niet alleen indrukwekkend en gedenkwaardig. Het geeft ook inspiratie als wij naar hedendaagse conflicten in de wereld kijken. Daarnaast staat het ook symbool voor de belangrijke maar enigszins onderbelichte rol van het humanitair verzet in (Noord-)Limburg. De mythe dat het verzet niet zo veel had voorgesteld in deze regio vind zijn oorsprong al tijdens de oorlog:

“Rond Kerstmis 1941 gebeurde er iets, wat diepe sporen heeft nagelaten. Koningin Wilhelmina zei in haar toespraak over de radio, zei of suggereerde, dat het katholieke zuiden ietwat in gebreke was gebleven. Ik was bij pastoor Vullinghs.” – Mathieu Smedts, Den Vaderland Getrouwe, 1962

Uit onderzoek blijkt echter dat het Limburgs verzet zeker niet heeft ondergedaan voor de rest van Nederland. Toch zou deze ‘mythe’ nog lang in stand blijven. Het verhaal van het requiem is exemplarisch. Tenslotte laat dit verhaal zich niet gemakkelijk meer vangen. Beide hoofdpersonages, pastoor Vullinghs en Hans Lachman, leven niet meer en het Limburg van nu is geheel veranderd ten opzichte van 70 jaar geleden. Nog even en ook de laatste mensen die het hebben meegemaakt zijn overleden. Dit biedt een interessant vertrekpunt. Juist omdat er nog zo weinig (primaire) bronnen meer zijn was het een uitdaging om het verhaal opnieuw tot leven te brengen, en zonder er een (fictieve) illustratie van te maken. De film is daarom niet enkel een historische documentaire over het onderduikverhaal van de familie Lachmann. Vanuit de muziek van het requiem en het landschap rond Grubbenvorst is de film ook een visueel onderzoek naar de kracht van verbeelding.

Samenwerking met groot aantal partners en specialisten

In anticipatie op de snel veranderende feitelijkheid werd Rick uiteindelijk naast initiator ook producent, regisseur én distributeur van de film. Een belangrijke partner werd de stichting Rivierenland in Beweging, die naast een bijdrage in de financiering ook met raad en daad bijstond in het gehele proces. De omroepen RKK en L1 waren vanaf het begin ook enthousiast, en met bijdragen van het VSBfonds en het CoBO Fonds werd uiteindelijk de begroting rond gemaakt. Tijdens het productieproces werd samengewerkt met diverse specialisten, waarmee de film in bioscoopkwaliteit werd afgewerkt.

Op televisie én in bioscopen

De film werd op 18 april 2015 uitgezonden door de RKK op NPO2. Daarna werd de film nog een aantal keer uitgezonden door de regionale omroep L1.

Daarvoor werd de film echter ook al vertoond bij een aantal exclusieve voorvertoningen op verschillende locaties in Limburg. Zo was de documentaire o.a te zien in het Limburgs Museum, filmhuis Lumière, filmhuis het Domein, filmhuis De Nieuwe Scene en ECI Cultuurfabriek. Iedere vertoning werd voorafgegaan door een lezing waarin de inhoud van de film gekoppeld werd aan de lokale historie. Hiervoor werd een beroep gedaan op verschillende experts waaronder historicus Herman van Rens, onderzoeker/auteur Gerrit van der Vorst, emeritus-deken T.H Willemssen, historicus Paul Bronzwaer, onderzoeker Jos Engelen en onderzoeker en ereburger van Roermond Hein van der Bruggen.

 

De film kijken op uitzendinggemist.nl

De website safon.nl plaatste een verhelderend artikel over de film.

Interessante blog over de originele partituur van het requiem.

Meer weten over de specialisatie:

Dit project is geproduceerd door:

Gespecialiseerd als cameraman werkte Rick Roos mee aan verschillende speelfilms, documentaires, commercials en videoclips. Tegenwoordig produceert en regisseert hij echter volledig zijn eigen filmproducties, waarbij hij ook nog steeds de camera graag ter hand neemt. Als visueel verteller vertaalt hij uw idee, boodschap of merkwaarde in een overtuigend en helder beeldconcept. Een scherpe analytische blik, visueel denken en gedreven vakmanschap zijn hierbij zijn kwaliteiten.

Aan deze productie werkten o.a de volgende beeldgasten mee:

Geproduceerd in coproductie met:

Hoe kunnen wij helpen?

  • Ik geef toestemming aan Beeldkazerne om mijn gegevens te verwerken, op de manier zoals omschreven in de privacy verklaring.